Stadsplant ambassade: wijnruit

In 2025 staat bij GMF de Wilde Stad centraal. Naast alle planten die mensen aanplanten en verzorgen zijn er talloze planten die zich zonder menselijke intentie vestigen, wilde planten dus. Deze spontane Gentenaars hebben inventieve manieren ontwikkeld om in onze stad te overleven. In 2025 zal de stadsplantambassade hun verhalen brengen.

De meeste planten staan gewoon met hun wortels in de aarde. Maar er zijn plantendie genoegen nemen met een barst in een steen, of het poreuze cement van een voeg. Muurflora: planten die zich thuis voelen op onze muren. De verfijnde composities die deze muurbewoners op de Gentse muren realiseren zijn keer op keer verrassend en divers. De Romeinen brachten ons de muurbloem (Erysimum cheiri), nu te vinden bij de Achtervisserij. De halsbloem groeit op kaaimuren bij de Ajuinlei en vrijwel overal vinden we de muurleeuwenbek (Cymbalaria muralis) en de steenbrekersvaren (Asplenium trichomanes). De muurfijnstraal (Erigeron kanvinskianus) is ook een vaste waarde; nu vrolijk in bloei langs de Visserijvaart.

De muurflora wordt rijker; de lijst van typische muurplanten van de lage landen telde twee decennia terug nog maar 25 planten, terwijl er nu al 37 op staan. Een van de nieuwkomers is een Gentse specialiteit, de wijnruit (Ruta graveolens). Wijnruit heeft groenblauwe, leerachtige bladeren, fraai in kleur en vorm. Ze smaakt bitter en bij kneuzing van het blad komt een onmiskenbare en intense geur vrij, door sommigen gewaardeerd, maar door de meesten verafschuwd. Linnaeus viel in dat tweede kamp; wat de plant op de soortnaam graveolens is komen te staan.

Haar oorsprong ligt in Zuid-Europa, op een beperkt aantal plaatsen aan de Middellandse Zee. Op zonnige, kalkrijke en stenige kliffen komt ze van nature voor. Door zich in het hart van de menselijke cultuur te nestelen zoals bij ons in Gent, kwam ze ver buiten haar natuurlijk areaal terecht. Wijnruit speelde een belangrijke rol in geneeskunde, religie, culinaire tradities en volksverhalen van vrijwel alle menselijke beschavingen die ontstaan zijn rond de Middellandse zee. Ze wordt vernoemd in de Bijbel, bij Hippokrates en bij Shakespeare. In de Oudheid stond ze in hoog aanzien, en vormde een belangrijk onderdeel van elke kruidentuin. Die centrale rol wordt doorgetrokken in het Christendom; de Engelse naam ‘Herb of Grace’ verwijst naar het gebruik om wijwater met de bladeren te sprenkelen. Ook verjaagt wijnruit weerwolven en geneest het wonden veroorzaakt door de beet van een basilisk. Tot op de dag vandaag wordt het in de Mediterrane keuken gebruikt, onder andere als smaakmaker in grappa. In Gent leeft een bijzondere populatie wijnruit op de ruïnes van de oude St- Pietersabdij, lang de enige bestendige populatie van Vlaanderen. Wijnruit is bij ons geen algemene, maar een gestaag toenemende soort. Ze verwilderde wel vaker in onze steden, maar slaagde er tot voor kort maar moeilijk in zich te handhaven. Het veranderende klimaat lijkt daar nu verandering in te brengen.